काठमाडौँ — १० फागुन २०७८
काठमाडौँ , हालैको एक दिन भक्तपुरको चाँगुनारायण नगरपालिकास्थित पौवाकी स्थानीय देवका श्रेष्ठको घर पुग्दा छतमा कलात्मक किसिमले अमला र लप्सीका पाउँ सुकाइएको थियो । घरको एउटा कोठामा कर्मचारी कमला श्रेष्ठ, जुनमाया र सम्पा तामाङ छोइला पाउँ बनाउन माडा सुकाउने तयारी गर्दै थिए । अर्को कोठामा प्याकिङ गर्न पाउँ ठिक्क पारिएको थियो । देवकाले सञ्चालन गरेको उद्योगमा अहिले अमला र लप्सीका पाउँ मात्र बनाइँदैन, प्याकिङसमेत यहीँ हुने गरेको छ । उद्योगले पछिल्लो समय चाडपर्वअनुसारका कोसेली बक्स पनि तयार गर्न थालेको छ । कोसेली बक्स र इको फ्रेन्डली भन्दै सिसाको जारमा पनि पाउँ प्याकिङ गर्ने गरेको देवकाले जानकारी दिइन् । ‘मलाई त प्लास्टिकमा प्याकिङ गर्ने बेच्ने तरिका मात्र थाहा थियो । अहिले भने छोराछोरीले चाडपर्वअनुसार छुट्टाछुट्टै बक्स तयार पार्छन्,’ देवकाले भनिन्, ‘अब पाउँ उद्योग विस्तारै नयाँ पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्ने हो ।’
उद्योग सञ्चालन गर्नुअघि भक्तपुरकै कच्चापदार्थ (लप्सी) पर्याप्त हुने उनको अनुमान थियो । पहिले भक्तपुरस्थित चाँगुनारायण र छालिङको लप्सी प्रयोग गरी पाउँ बनाउने उनले अहिले त्यसले नपुगेर नुवाकोट र सिन्धुपाल्चोकबाट पनि लप्सी ल्याउन थालेकी छन् । सिन्धुपाल्चोकबाट ल्याएको अमलाको पनि उनले पाउँ बनाउँछिन् । उद्योगमा कोरोना महामारीअघि सात जनाले काम गरिरहेकामा अहिले ५ जना कार्यरत छन् । कर्मचारीलाई तलब र कच्चापदार्थ खर्चिएर पनि ३० देखि ४० हजार बचत हुने उनले सुनाइन् । अहिले सानो क्षमतामा चलिरहेको उद्योगलाई ठूलो बनाउने र अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पनि सामान पुर्याउने देवकाको योजना छ । पहिला देवका आफैंले बजारीकरण गर्थिन् । हिजोआज छोराछोरीले सामाजिक सञ्जालमार्फत बजारीकरण गरिरहेको उनी बताउँछिन् । दराजलगायत अनलाइन सपिङ साइटमा पनि देवकाले उत्पादन गरेका पाउँ राख्ने गरिएको छ । उपत्यकाका विभिन्न स्थानका पसलमा समेत आफ्ना उत्पादन पाइने देवकाले जानकारी दिइन् । चितवन, बुटवललगायत सहरमा पनि उत्पादन पठाइरहेको उनले बताइन् ।
यसरी बनाइन्छ पाउँपाउँ बनाउन देवकाले विभिन्न ठाउँबाट लप्सी किनेर जम्मा पार्छिन् । संकलित लप्सीलाई राम्ररी पानीले पखालेर पाकेको र नपाकेको गरी दुई भाग लगाइन्छ । पाकेको लप्सीलाई पानीमा उमालेर बोक्रा, सेतो भाग (गुदी) र गेडा छुट्याउनुपर्छ । कति बनाउने सोही मात्रामा लप्सीको सेतो भाग छुट्याइन्छ । त्यसपछि कुन पाउँ बनाउने हो, त्यसको स्वादअनुसार चिनी, हिङलगायत कच्चापदार्थ राखेर घोल्नुपर्छ । घोलिएको कच्चापदार्थलाई फलेकमा राखेर लेप लगाइन्छ । पाउँअनुसार कुनैलाई लेप त कुनैलाई डल्लो बनाएर फलेकमा सुकाउनुपर्छ । लेप सुकेपछि आकार दिइन्छ भने डल्लोलाई यत्तिकै प्याकेजिङ गरेर बजार पठाइन्छ । लप्सीको बोक्रालाई मिक्स्चरमा राखेर मसिनो बनाइन्छ र सेतो भागलाई सफा ड्रममा संकलन गरिन्छ । मिक्स्चरमा पिसेको बोक्रालाई ठूलो फलेकमा पातलो गरी लेप लगाई सुकाउनुपर्छ । सुकेको टुक्रालाई फेरि मिक्स्चरमा पिसेर धूलो बनाइन्छ । लप्सीको बोक्राबाट बनेको उक्त धूलो अमिलो चुकको रूपमा खानेकुरामा प्रयोग गर्न सकिने देवका बताउँछिन् ।
( कान्तिपुर दैनिक )