अशोक सिलवालको ‘नेपाल किताब यात्रा’ लाई बाग्लुङ कालिकामा स्वागत

वाग्लुङ।फागुन २०
अशोक सिलवालको ‘हिमालय टु ओसयिनन नेपाल किताब यात्रा’ बाग्लुङको कालिका भगवती मन्दिर पुगेको छ । मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष भुपेन्द्र खड्काले सिलवाललाई स्वागत गरेका थिए ।

किताब यात्रामा अशोकका तीन कृतिहरू ‘एभरेस्टः एन अनफिनिस्ड स्टोरी’, ‘अप्प दीपो भवः’ र ‘श्रीलंका स्मृति’ समेटिएका छन् । ‘एभरेस्टः एन अनफिनिस्ड स्टोरी’ले गन्तव्यभन्दा यात्रामा खास हो भन्ने सन्देश दिन्छ । ‘अप्प दीपो भवः’ तीर्थहरुको पनि तीर्थ अर्थात् महातीर्थ मानिने कैलाश–मानसरोवर यात्राका आध्यात्मिक अनुभूतिहरूलाई समेट्दै ‘आफ्नो उज्यालो आफैं बाल्ने’ जीवनदर्शन प्रस्तुत गर्ने कृति हो । ‘श्रीलंका स्मृति’ हिमालयमा जन्मिएको यात्रीले महासागरको भूगोलसम्म पुग्दा अनुभूत गरेको एक प्रकृतिको भावना अभिव्यक्त गर्ने कृति हो ।

लाङटाङ सद्भावना दूत समेत रहेका लेखक सिलवालका अनुसार ‘हिमालय टु ओसियन नेपाल किताब यात्रा’को मूल उद्देश्य मानिसलाई प्रकृतिसँग जोड्नु, आत्मचेतनातर्फ फर्काउनु तथा विश्व मानवताको साझा भाव फैलाउनु हो । यसअघि विद्यालयकेन्द्रित यो किताब यात्रा अब विद्यालय मात्र नभई समाजका विभिन्न तहसम्म विस्तार गर्दै नेपालका सबै ७७ जिल्लामा पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको उनले बताए ।

बाग्लुङ कालिका परिचय

कालिका भगवती मन्दिर, जसलाई बाग्लुङ कालिका भगवती मन्दिर पनि भनिन्छ, पश्चिम नेपालको बाग्लुङ शहरको दक्षिण–पूर्वमा अवस्थित एक महत्वपूर्ण हिन्दू मन्दिर हो । यो कालीगण्डकी नदीको दक्षिणी किनारमा अवस्थित छ । मन्दिरको प्रमुख देवता कालिका शक्तिको सबैभन्दा उग्र रूपहरू मध्ये एक । कालिका शैव सम्प्रदायका लागि प्रमुख देवी हुन् । उनलाई भवतारिणीको शाब्दिक अर्थ ‘ब्रह्माण्डको उद्धारकर्ता’ भनेर पनि चिनिन्छ ।

मन्दिरको प्रांगणमा प्रत्येक मुख्य दिशामा चारवटा प्रवेशद्वारहरू छन् । मन्दिर परिसरमा शिव, राधा कृष्ण, लक्ष्मी नारायण र अन्यलाई समर्पित विभिन्न अन्य साना मन्दिरहरूको फराकिलो संग्रह समावेश छ ।

मन्दिरको प्रमुख चाड चैते(दशैं, चैत्र महिनाको शुक्ल पक्ष (उज्ज्वल चन्द्र पन्ध्रवा) को आठौं दिन मनाइन्छ, हजारौं भक्तजनले दर्शन गर्छन् । भक्तहरूले देवीको आशीर्वाद प्राप्त गर्ने विश्वासका साथ तेलको दियो प्रज्वलन, पूजा, अनुष्ठान र विवाह गर्छन् । अर्को प्रमुख चाड दशैं हो, जुन आश्विन महिनाको शुक्ल पक्षबाट र पूर्णिमा मा समाप्त हुन्छ ।

भक्तजन भित्र आएर शुद्ध मनले पूजा गरेमा देवीले मनोकामना पूरा गर्ने जनविश्वास छ । देवीको नाम ‘भवतारिणी’ अर्थात ‘ब्रह्माण्डको उद्धारकर्ता’ राखिएको छ । देवीबाट आशीर्वाद पाउने आशा लिएर विवाह गर्न मानिसहरु मन्दिरमा आउने गर्छन् । जबकि, तीर्थयात्रीहरूले आफ्ना प्रतिद्वन्द्वीहरूमाथि विजय हासिल गर्ने, कानुनी मुद्दाहरू जित्ने, आफ्नो जीवनको माया पाउन र नराम्रो नजरबाट जोगाउने आकांक्षाबाट गर्छन् ।

परम्परागत रूपमा भक्तहरूले आफ्नो मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ मन्दिरमा जीवित पशु बलि दिने अभ्यास गर्छन् । २०१६ मा परेवा शान्तिको प्रतीक हो भन्ने आधारमा परेवाको बलिदान रोकिएको थियो । परेवाहरू सट्टा मन्दिरको मैदान भित्रबाट छोडिन्छन् ।

इतिहास

पर्वत जिल्लाका राजा प्रताप नारायण सिंह मल्लले राजा मणिमुकुन्द सेनकी छोरीसँगको विवाहमा दाइजोमा कालिका देवीको मुर्ति पाएको स्थानीय लोककथामा उल्लेख छ । विवाह समारोह सकिएर घर फर्कने क्रममा दुलहा, दुलही लगायतकाले जंगलमा शरण लिएका थिए । अर्को दिन, मूर्तिलाई कसैले पनि सार्न सकेन, त्यसैले, राजाले त्यो ठाउँमा मन्दिर निर्माण गरे । पछि राजा मणिमुकुन्द सेनले पर्वतका राजा प्रतापी नारायण मल्लले बनाएको सानो मन्दिरको सट्टा बागलुङमा दुई तले प्यागोडा शैलीको मन्दिर बनाए । राजा मणिमुकुन्द सेनले बाग्लुङ कालिका भगवती मन्दिर निर्माण गर्दा १५३४ साल थियो । यो विस्मयकारी स्मारक वास्तुकलाको प्रतिभाको उत्पादन मात्र थिएन तर प्रेमको श्रम पनि थियो । राजा मणिमुकुन्द सेनले आफ्नी छोरी बिश्राव सेनको विवाहपछि उनको मनोकामना पूरा गर्न यो मन्दिर निर्माण गरेको किंवदन्ती छ । मन्दिरको जरा भक्ति, पारिवारिक बन्धन, र आध्यात्मिकताको गहिरो सम्बन्धको कथाहरूसँग गाँसिएको छ ।

के को लागि प्रसिद्ध ?
बाग्लुङ कालिका भगवती मन्दिरमा सामान्य हिन्दु धर्मावलम्बी मात्र नभई स्वदेश तथा विदेशका तान्त्रिकहरु पनि हजारौं तीर्थयात्रीहरु आउने गर्दछन् । साथै, सुखी दाम्पत्य जीवन प्राप्त गर्ने विश्वासका साथ मन्दिर भित्र विवाह समारोह गरिन्छ । परम्परागत रूपमा मन्दिरमा भक्तजनहरूले आफ्नो मनोकामना पूरा हुने विश्वासमा पशुबलि दिने चलन छ तर पछिल्लो समय २०१६ मा परेवाको बलि दिन बन्द गरी मन्दिरको जमिनबाट छाडिन्छ । दशैंको दिन (नवरात्रि) को समयमा, मन्दिरमा पर्व मनाउनका लागि नेपालका कुनाकुनाबाट आउने भक्तजनको भीड लाग्ने गर्दछ ।